Truskawki można sadzić wiosną, pod koniec lata i jesienią, ale te terminy nie dają takich samych warunków do rozwoju. Znaczenie ma rodzaj sadzonki, pogoda po posadzeniu oraz to, czy celem jest szybki zbiór, czy przygotowanie roślin do owocowania w kolejnym roku. Przy odmianach tradycyjnych szczególnie ważne jest późne lato. To osobne okno sadzenia, którego nie powinno się pomijać w porównaniu wiosny z jesienią.
Sezon sadzenia truskawek i znaczenie późnego lata
W polskich warunkach wiosenne nasadzenia przypadają na okres od marca lub kwietnia do maja. Kolejny istotny termin to koniec lipca i sierpień, a następnie wrzesień. Sadzenie w październiku wymaga ostrożniejszej oceny stanowiska i pogody. Nie jest równorzędnym zamiennikiem sadzenia sierpniowego, nawet jeśli oba terminy bywają opisywane jako jesienne.
Samo przyjęcie się rośliny nie oznacza jeszcze, że zdąży ona dobrze przygotować się do zimy i obfitego owocowania. Sadzonka może przetrwać po późnym posadzeniu, a mimo to wydać w następnym sezonie niewiele owoców. Potrzebuje czasu nie tylko na odbudowę korzeni, lecz także na rozwój liści i koron, z których wyrastają liście oraz kwiatostany.
Koniec lipca i sierpień są ważne zwłaszcza dla dobrze ukorzenionych sadzonek odmian owocujących raz w sezonie. Rośliny mają wtedy przed sobą część lata i jesień na rozrost. Ten termin ma jednak praktyczne ograniczenie: podczas upałów świeże nasadzenia wymagają sprawnego podlewania. Bez wody przewaga kalendarza szybko znika.
Rozbieżności w zaleceniach wynikają między innymi z rodzaju materiału szkółkarskiego. Inaczej planuje się sadzenie roślin wykopanych ze szkółki, inaczej ukorzenionych w doniczkach, a jeszcze inaczej sadzonek frigo. Zalecenie dotyczące września na osłoniętym stanowisku w zachodniej Polsce nie musi też sprawdzić się na chłodnej działce podgórskiej.
Wiosenne sadzenie truskawek – korzyści i ograniczenia
Wczesną wiosną o rozpoczęciu prac decyduje gleba, a nie sam miesiąc. Musi być rozmarznięta, ogrzana i na tyle obeschnięta, aby podczas sadzenia nie zamieniała się w lepką masę. Na lekkich, nasłonecznionych stanowiskach warunki mogą pozwolić na sadzenie już w marcu. Na cięższej ziemi i w chłodniejszych regionach odpowiedni moment przesuwa się na kwiecień, czasem maj.
Największą zaletą wiosennego terminu jest długi okres wzrostu przed pierwszą zimą. Rośliny mają cały sezon na rozbudowę korzeni i części nadziemnej. To rozsądna możliwość przy zakładaniu nowej grządki, zwłaszcza gdy pod koniec poprzedniego lata nie było jeszcze przygotowanego miejsca albo dostępnych sadzonek odpowiedniej jakości.
Przymrozki pozostają zagrożeniem przede wszystkim dla rozwijających się kwiatów i młodych przyrostów. Rośliny pochodzące spod osłon mogą być bardziej wrażliwe niż zahartowany materiał ze szkółki polowej. Z kolei po późnym, majowym sadzeniu problemem staje się szybkie nadejście wysokiej temperatury. Liście tracą wtedy wodę, zanim korzenie zdążą dobrze przerosnąć otaczającą ziemię.
Na wiosennej grządce powierzchnia gleby potrafi wyschnąć w ciągu jednego wietrznego dnia, choć kilka centymetrów głębiej nadal jest wilgotno. Dlatego podlewanie powinno wynikać ze stanu strefy korzeniowej, nie tylko z wyglądu wierzchu podłoża. Woda ma docierać do korzeni; częste, powierzchowne zraszanie nie zastępuje porządnego nawodnienia.
Późnoletnie i jesienne sadzenie truskawek – możliwości oraz granice terminu
Pod koniec lata gleba zachowuje ciepło, a skracający się dzień i chłodniejsze noce ograniczają straty wody. Przy sprzyjającej pogodzie korzenie mogą się rozwijać bez tak silnego obciążenia upałem jak w lipcu. Sierpień nadal potrafi być jednak suchy i gorący. Sadzenie przed zapowiadaną falą upałów nie daje korzyści tylko dlatego, że termin figuruje w kalendarzu prac ogrodowych.
Wrzesień pozostaje możliwym terminem dla zdrowych, dobrze ukorzenionych sadzonek, szczególnie na ciepłych, przepuszczalnych stanowiskach. Ważny jest zapas kilku tygodni warunków sprzyjających wzrostowi. Ciepły dzień sadzenia nie wystarczy, jeśli zaraz po nim nadchodzi długie ochłodzenie, a podłoże pozostaje zimne i mokre.
Październik zwiększa ryzyko słabego ukorzenienia, zwłaszcza u świeżo oddzielonych rozet z niewielką liczbą korzeni. W chłodniejszych rejonach takie rośliny mogą wejść w zimę niemal w stanie, w jakim zostały posadzone. Dobrze przerośnięta bryła korzeniowa daje większy margines bezpieczeństwa, lecz nie usuwa skutków zbyt późnego terminu.
Nie ma jednej bezpiecznej daty końcowej dla całej Polski. Na działce położonej w obniżeniu terenu przymrozek może pojawić się wcześniej niż w pobliskim ogrodzie na łagodnym stoku. Jeśli jesień jest już chłodna, a sadzonki słabe, przesunięcie zakładania grządki na wiosnę bywa rozsądniejsze niż sadzenie za wszelką cenę.
Rodzaj sadzonek i charakter odmiany a termin sadzenia
Sadzonki z odkrytym korzeniem są dostępne sezonowo, zależnie od sposobu prowadzenia szkółki i terminu wykopywania. Ich korzenie łatwo przesychają podczas transportu oraz oczekiwania na posadzenie. Taki materiał wymaga sprawnej organizacji prac i wilgotnej ziemi. Gorący, suchy dzień jest dla niego znacznie trudniejszy niż dla rośliny z zachowaną bryłą korzeniową.
Materiał doniczkowany daje większą swobodę, ponieważ korzenie pozostają w podłożu. Sam pojemnik nie świadczy jednak o jakości sadzonki. Bryła powinna być przerośnięta, a roślina zdrowa, bez oznak gnicia u nasady. Świeżo umieszczona w doniczce rozeta z kilkoma krótkimi korzeniami nie ma tych samych możliwości co dobrze ukorzeniona sadzonka. Przesuszona bryła torfowa może pozostać sucha nawet po podlaniu ziemi wokół niej.
Frigo to sadzonki wykopane w stanie spoczynku i przechowywane w kontrolowanej, niskiej temperaturze. Pozwalają planować sadzenie i przesuwać zbiór, ale wymagają przestrzegania terminu dostawy oraz zaleceń szkółki. U odpowiednio rozwiniętego materiału pierwsze owoce mogą pojawić się po 8-10 tygodniach od posadzenia. Wynik zależy od klasy sadzonek, odmiany i temperatury; słabszy materiał nie zapewnia takiego samego plonu jak sadzonki przeznaczone do sterowanej produkcji.
Odmiany tradycyjne owocują w jednym głównym okresie, a przygotowanie do zbioru w kolejnym roku odbywa się już w poprzednim sezonie. Odmiany powtarzające mogą kwitnąć i owocować przez dłuższą część lata oraz jesieni. Przy ich wiosennym sadzeniu możliwe są zbiory w tym samym roku, pod warunkiem odpowiedniego rozwoju roślin. W obu grupach jakość sadzonki ma większe znaczenie niż samo trafienie w wybraną datę.
Pogoda, gleba i lokalny klimat jako warunki przyjęcia się roślin
Podłoże pod truskawki powinno być wilgotne, przepuszczalne i nieprzemarznięte. Korzenie potrzebują także powietrza, dlatego zastoiska wody utrudniają przyjmowanie się roślin i sprzyjają chorobom. Na ciężkiej ziemi termin sadzenia może wymagać przesunięcia po intensywnym deszczu, mimo że na sąsiedniej, piaszczystej działce prace są już możliwe.
Prognoza na kolejne 7-10 dni jest bardziej użyteczna niż ocena samego dnia sadzenia. Łagodna temperatura i umiarkowane opady ułatwiają start, natomiast silny wiatr, upał lub długotrwałe deszcze zwiększają obciążenie świeżych nasadzeń. Zapowiadana susza ma szczególne znaczenie tam, gdzie podlewanie jest możliwe tylko podczas weekendowych wizyt.
Lokalne warunki potrafią zmienić ocenę terminu nawet w obrębie jednego ogrodu. Przy południowej ścianie podłoże szybciej się ogrzewa, ale również prędzej traci wodę. W zagłębieniu działki dłużej utrzymuje się chłód. Cieplejsze regiony zachodnie mają inne możliwości jesiennego sadzenia niż północny wschód kraju czy tereny położone wyżej, jednak osłonięcie i ukształtowanie stanowiska nadal mają znaczenie.
Przygotowanie grządki powinno wyprzedzać zakup sadzonek. Truskawkom odpowiada lekko kwaśna gleba o pH 5,5-6,5, bez konkurencji perzu i innych chwastów wieloletnich. Dojrzały kompost można wymieszać z ziemią przed sadzeniem, natomiast świeży obornik nie powinien trafiać bezpośrednio pod korzenie. Dostęp do wody pozostaje warunkiem wykorzystania letniego terminu, nie tylko wygodnym dodatkiem.
Termin sadzenia a pierwsze owoce i plon w kolejnym sezonie
O wielkości zbioru decyduje między innymi to, jak duża i dobrze ukorzeniona roślina wchodzi w okres tworzenia kwiatów. U wielu tradycyjnych odmian istotną rolę odgrywają skracający się dzień i jesienne temperatury. Sadzonka zajęta odbudową niewielkiego systemu korzeniowego ma mniejsze możliwości rozwoju niż roślina, która wcześniej zdążyła się rozrosnąć.
Wiosenne sadzenie nie wyklucza owoców w tym samym roku, ale niewielki zbiór nie świadczy jeszcze o niepowodzeniu uprawy. Przy słabych sadzonkach usunięcie pierwszych kwiatów może wspierać rozwój wegetatywny. Inaczej traktuje się silny materiał frigo przeznaczony do uzyskania plonu po posadzeniu. Cel uprawy powinien być zgodny z możliwościami zakupionych roślin.
Dla tradycyjnych odmian sadzonych z myślą o przyszłorocznych zbiorach późne lato daje korzystne połączenie czasu na wzrost i przygotowanie do zimy. Sadzenie we wrześniu skraca ten okres, a późne nasadzenia październikowe wymagają ograniczenia oczekiwań wobec pierwszego plonu. Na młodej grządce pojedyncze duże owoce nie oznaczają jeszcze wysokiego zbioru z całej powierzchni. Liczy się również liczba kwiatostanów i owoców.
Wiosna daje więc długi czas na rozbudowę nasadzeń, natomiast koniec lata może lepiej służyć przygotowaniu tradycyjnych odmian do owocowania w następnym roku. Wczesna jesień pozostaje użyteczną możliwością przy mocnych sadzonkach i sprzyjającej pogodzie. Późnej jesieni nie należy traktować jako terminu o takich samych efektach.
Uprawa w gruncie i pojemnikach a bezpieczeństwo wybranego terminu
Grządka ogrodowa wolniej zmienia temperaturę niż donica stojąca na balkonie. W pojemniku podłoże szybciej się nagrzewa i przesycha, a zimą jest wystawione na mróz także od boków. Z tego powodu późnojesienne sadzenie truskawek do niewielkich skrzynek jest bardziej ryzykowne niż sadzenie w gruncie. Osłonięta część nadziemna nie oznacza jeszcze, że korzenie są zabezpieczone.
W uprawie gruntowej stosuje się rozstaw 25-40 cm między roślinami i 50-80 cm między rzędami, dopasowany do siły wzrostu odmiany oraz sposobu pielęgnacji. W pojemnikach znaczenie ma nie tylko odstęp, ale też ilość podłoża przypadająca na sadzonkę i odpływ nadmiaru wody. Zbyt gęste nasadzenie szybciej zużywa dostępny zapas wilgoci i utrudnia przewiew między liśćmi.
Podczas sadzenia korona, czyli skrócony pęd u nasady liści, powinna znajdować się na poziomie powierzchni ziemi. Zbyt głębokie umieszczenie sprzyja gniciu, a zbyt płytkie odsłania korzenie. Podlanie osadza podłoże wokół nich, natomiast ściółka ogranicza późniejsze parowanie i kontakt owoców z ziemią. Tych błędów nie naprawi nawet korzystna data w kalendarzu.
Czarna agrowłóknina ściółkująca ogranicza chwasty i wpływa na temperaturę oraz wilgotność gleby. Nie pełni tej samej funkcji co biała włóknina używana do osłaniania roślin przed chłodem. Donice wymagają dodatkowo ochrony bryły korzeniowej przed przemarzaniem i kontroli wilgotności podczas odwilży. Osłony wspierają dobrze założoną uprawę, ale nie zastąpią czasu potrzebnego sadzonkom na ukorzenienie.
